دنیای شیلات

مقالات شیلاتی و عجایب جهان زیر آب

بیماری شناسی ماهی _ قسمت اول : تعریف "بیماری" و مدیریت بهداشتی

فکر میکنم قبل از اینکه بصورت نیمه حرفه ای وارد مبحث بیماری های ماهیان بشیم، درک واژه "بیماری" بعنوان اصل اول علم "بیماری شناسی" لازم به نظر میرسه. اولین تصویری که در ذهن ما با شنیدن اسم "عامل بیماری زا" نقش می بنده، تصویر یک قارچ یا انگل یا ویروس و باکتری و امثال اون هست. ولی باید بدونیم که همگی عوامل بیماری زا لزوما زنده نیستن.

بیماریها بطور کلی دو نوع منشاء دارن :

                  1)_ منشاء زنده (حیاتی)           2)_ منشاء غیر زنده (غیر حیاتی)

1)_ بیماری با منشاء حیاتی میتونه شامل انواع عفونت های ناشی از میکروارگانیسم ها (قارچ، انگل، ویروس،...)، انگل های خارجی و داخلی، و خیلی از موجودات زنده دیگه باشه.

2)_ بیماری با منشاء غیر حیاتی میتونه از موارد زیر باشه :     

  • ناهنجاری های ژنتیکی
  • صدمات فیزیکی ناشی از دستکاری، صید، حمل و نقل و....
  • ناهماهنگی های تغذیه ای
  • آلودگی های محیطی مثل سموم با منشاء مواد آلی و معدنی، آلودگی نفتی، رادیواکتیو و....
  • شرایط نامساعد محیطی مثل حرارت، PH، اکسیژن محلول، شوری، گازهای محلول و .....

حالا فرض میکنیم که یه استخر پرورش ماهی بیمار در جلوی ما قرار گرفته. این استخر اصولا میتونه به سه دلیل بیمار شده باشه :

عوامل مربوط به میزبان :  ما در مورد انتخاب ماهی پرورشی (میزبان) دقت لازم رو نداشتیم. چرا که میزبان باید از لحاظ فرم ظاهری و سایز و رنگ و مقاومت در برابر بیماری ها، امتیازات مناسبی داشته باشه.

عوامل محیطی : غذادهی نامناسب، کنترل ضعیف شرایط شیمیایی و فیزیکی آب و حتی اوضاع جوی و تغییرات حرارتی و خیلی از مسائل محیطی دیگه میتونن باعث بیماری باشن.

عوامل بیماری زا یا پاتوژن : ماهی ها خصوصا در ماه های گرم سال، در سوپی از باکتری ها و عوامل بیماری زا غوطه ور هستن. علاوه بر انواع میکروارگانیسم ها، انواع صدف ها، حلزون ها، خرچنگ ها، مارها و غیره بعنوان عامل بیماری زا و یا میزبان حد واسط میتونن ایجاد بیماری کنند.

اگه همه شرایط بالا در وضعیت خوبی به سر میبردن، میتونیم انتظار یه تولید خوب رو داشته باشیم.ولی اگه یک یا دو تا از عوامل بالا دچار اشکال شد، تولید به خطر میفته، و اگه هر سه عامل مذکور توی شرایط نامناسب قرار بگیرن، تولید شدیدا کاهش پیدا میکنه و یا شاید اصلا تولیدی در کار نباشه.

مدیریت بهداشتی مزارع آبزی پروری :

اگه برای مدیریت بهداشتی کارگاه ها و مزارع پرورشی آبزیان اهمیت زیادی قائل نشیم، بحران ها و بیماری ها و عدم رشد و سلامت آبزیان رو در پی خواهد داشت بطوری که گاهی منجر به تعطیلی و ورشکستگی این نوع تاسیسات میشه. یه مدیریت بهداشتی صحیح به شکل خلاصه شامل :

قدم اول _ انتخاب درست جایگاه آبزی پروری :  ماهی و یا هر نوع آبزی دیگه رو باید در محل مخصوص خودش پرورش داد. مثلا برای پرورش یه ماهی سردآبی، باید محلی رو انتخاب کنیم که متوسط درجه حرارت اون منطقه همیشه هم تراز با حد تحمل اون ماهی باشه.

قدم دوم _ بنای درست کارگاه آبزی پروری :  طراحی صحیح شکل استخر، ورودی و خروجی حوضچه ها، مقاومت و شیب بستر و دیواره ها و مسائلی این چنین، از فاکتورهای بسیار مهم در مدیریت بهداشتی استخر محسوب میشن.

قدم سوم _ منابع آب سالم و کافی :   آب عاری از آلودگی های صنغتی و کشاورزی و فاضلاب های شهری و روستایی از اصول پایه آبزی پروری هست. چرا که ماهی در مدفوع و ادرار خودش شناور هست و نباید آلودگی بیشتری رو وارد محیط کرد. بعلاوه، تعبیه فیلترهای مناسب در محل ورودی آب استخر، از ورود سایر آبزیان و ماهیان وحشی جلوگیری میکنه.

قدم چهارم _ غذای سالم و مناسب :   منابع غذایی باید از نظر بهداشت، کیفیت، وزن مخصوص، اندازه، قوام و استحکام مورد توجه قرار بگیرن. متاسفانه من شخصا شاهد بودم که در خیلی از استخرهای پرورش میگو، غذا به مدت یک یا دو روز در زیر آفتاب و روی زمین به حال خود رها بود و سپس برای تغذیه میگوها مورد استفاده قرار میگرفت. رعایت نکردن همین گونه مسائل بهداشتی به ظاهر جزیی، منجر به ظهور بیماری لکه سفید شد که صنعت پرورش میگوی کشور رو عملا تونست فلج کنه.

بعد از اینکه با توجه به مسائل فوق، استخر پرورشی رو تاسیس کردیم، مدیریت بهداشتی آبزی پروری شامل چهار بخش میشه :

              1. پیشگیری           2. مراقبت           3. درمان           4. ریشه کنی

که انشاءالله در قسمت بعد در مورد این چهار مرحله هم با همدیگه بحث میکنیم.

منبع : آذری تاکامی،قباد؛۱۳۷۶؛مدیریت بهداشتی و روشهای پیشگیری و درمان بیماری های ماهی؛انتشارات پریور

کلمات کلیدی : بیماری شناسی ـ عامل بیماری زا ـ قارچ ـ انگل ـ ویروس ـ باکتری ـ میکروارگانیسم ها ـ

ناهنجاری های ژنتیکی ـ اکسیژن محلول ـ گازهای محلول ـ میزبان ـ ماهی سردآبی ـ لکه سفید
+ نوشته شده در  شنبه چهارم خرداد 1387ساعت 6:29  توسط مرتضی امامی  |